تاريخ تدوين و نگارش زبدة التواريخ دربارهء تاريخ تأليف زبدة التواريخ ، آنچه تاكنون در فهرستها و بعضى تحقيقها آمده است حكايت از سال 1154 ق / 1741 م دارد « 1 » . استناد آنها هم به گفتهء خود محمد محسن است . در پنج نسخهء زبدة التواريخ موجود در ايران اشاره‌اى به اين سال نشده است . از طرف ديگر از متن كتاب برمىآيد كه سال تأليف آن بايستى قبل از 1152 ق / 1740 م باشد . محمد محسن در پايان بخش مربوط به شاه طهماسب دوم فرزند شاه سلطان حسين ، سن طهماسب را تا زمان « تسويد نسخه » 36 سال ذكر مىكند « 2 » . به اين ترتيب معلوم مىشود كه هنگام نوشتن كتاب ، طهماسب زنده بوده است . تاريخ دقيق قتل طهماسب در سبزوار به دست حسين خان قاجار و به فرمان رضا قلى ميرزا پسر نادر شاه در منابع ثبت نشده است ، اما آنچه مسلم است اين واقعه هنگامى كه نادر در سفر هندوستان به سر مىبرده به دنبال انتشار شايعهء مرگ نادر كه منجر به نگرانى رضا قلى ميرزا شد ، اتفاق افتاده است « 3 » . نادر هفتم صفر 1151 ق / 1739 م از نادر آباد در مجاور قندهار به طرف هندوستان حركت كرد و درست يكسال بعد ، يعنى هفتم صفر 1152 ق / 1740 م از شاه جهان آباد هند به سمت ايران بازگشت « 4 » و به احتمال قوى محمد محسن هم كتاب خود را در اين فاصله نوشته است . دكتر محمد امين رياحى مصحح عالم آراى نادرى با اشاره به زمان خودكشى زن رضا قلى ميرزا كه خواهر طهماسب بود و پس از شنيدن خبر قتل برادرش انتحار كرد ، تاريخ قتل طهماسب را آخرين روزهاى سال 1151 ق / 1739 م اعلام كرده است « 5 » . محمد محسن هيچ شرحى دربارهء سفر نادر به هندوستان نداده است ، اما در ديباچه هنگام توصيف او ، اشاره‌اى به فتح هندوستان هم دارد « 6 » . بنابراين معلوم مىشود كه در هنگام نوشتن كتاب ، خبر پيروزىهاى نادر در هند به مشهد رسيده بود . به اين ترتيب مىشود نتيجه گرفت كه به احتمال زياد تاريخ تأليف زبدة التواريخ سال 1151 ق / 1739 م بوده است .

--> ( 1 ) - نفيسى ، سعيد : « فهرست نسخه‌هاى خطى كتابخانهء دانشكدهء ادبيات دانشگاه تهران » ، مجلهء دانشكدهء ادبيات ش يك ، سال هشتم 1339 ش ، ص 305 C . A , Storey : Persian Literature . London 1953 , VoL . I , Part 2 P 1244 . The FaLL of the Safavi Dynasty , P 499 . ( 2 ) - در ذكر اجماع قزلباش در عمارت هزار جريب . ( همين كتاب ) . البته محمد محسن در عنوان بخش ياد شده از شاه طهماسب با عنوان « غفران مآب » ياد مىكند ، اما اين عنوان بايستى بعدا اضافه شده باشد ، زيرا با عبارت « تا زمان تسويد نسخه » منافات دارد . ( 3 ) - محمد كاظم مروى ، عالم آراى نادرى ، ج 2 ، 7 - 766 . ( 4 ) - همان كتاب ، ص 765 . ( 5 ) - همان كتاب ، ص 771 . ( 6 ) - ص 35 همين كتاب .